Kankanaey Song - No Laydem Suma-a ta

".... Continuation of my posting on Kankanaey Literature..."

Kabilang ang Kankanaey sa mga wika sa Pilipinas na walang sariling morpolohiya. Katulad ng nakasaad sa aklat ni Garcia, et al (2009), ni ang Bisaya at ang Ilokano ay walang abakadang anuman maliban sa abakadang Tagalog. Ang abakadang Tagalog ay siyang tanging ginagamit ng mga manunulat sa mga iba’t ibang wika sa Pilipinas. Ang mga manunulat ay gumagawa ng bahagyang pagbabago sa abakadang Tagalog alinsunod sa kanilang sariling pamamaraan gamit ang kanilang wika.

Pinapatunayan ng mga teksto ng mga ibang awiting Kankanaey na nasusulat sa mga tinatawag ng “songhits” na abakadang Tagalog nga ang sinusundan pag ginagawa ang titik ng mga awitin. Dahil dito, ang abakadang Tagalog ang siyang pamantayan ng may akda sa pagsusulat ng teksto ng mga awiting bayan batay sa narinig na mga tunog para dito. Bagamat abakadang Filipino ang tawag sa dating abakadang Tagalog, wala itong magiging epekto sa pagsasalin ng mga awiting bayan. Bugna niuto maari ring sabihin na ang pagsasalin sa ulat na ito ay mula sa wikang Kankanaey patungo sa wikang Filipino.

Ang ponolohiya din ay katulad ng sa Filipino. Ang simple ngunit pamantayan na kung ano ang baybay siya rin ang bigkas ay nasusunod sa wikang Kankanaey. Maaring ang pinakamahalagang bigyang diin ay ang pagkaka-iba ng pagbigkas ng titik e at titik i. Katulad ng tunog ng i sa bigkas ang salitang Filipino na titik ang tunog ng i sa salitang Kankanaey. Ang titik na e sa mga salitang Kankanaey ay binibigkas sa katulad ng pagbigkas sa letrang e salitang Ingles na “amen”.



No Laydem Suma-a Ta (Kung gusto mo, umuwi tayo.)

No laydem ay mangila (Kung gusto mong makita)
Suma-a tad babaey da ama (Umuwi tayo sa bahay ng mga magulang ko)
Ngem anusam ta mandan tas esay agew ya kagudwa (Pero magtiyaga ka at tayo ay maglalakad ng isang araw at kalahati)
Ta nu wada tas nan danan, apat ta di enta liwliwa (Kung tayo ay nasa daan, mag-uusap tayo upang malibang)

Kaman kayman tan linglingan ada-adawi ay danan (At nang makalimutan natin na ang daan ay pagkalayu-layo)
Dumateng ta ed ili ya ilam din baey mi (Kung darating tayo sa amin at makikita mo ang bahay namin)
Inapa ay kanan da (Kubo ang tawag nila)
San apat di a-nam-a (Sa wika ng mga matatanda)
No ilam da ama en ina, adikan madisdismaya (Kung makikita mo sina tatay at nanay, huwag kang madidismaya)
Tan nu ilam din bado, di galot ay kanan da (Dahil kung makita mo ang damit nila, di-tali kung tawagin)
No pay abe ya nan kanen mi (Kung tungkol naman sa kinakain namin)
Yan san makwani ay togi, inasinan ay nateng yan say en pangisibuan (Ang tinatawag nilang kamote, nilagyan ng asin na gulay naman ang ulam namin)
No pay abe esnan ubla (kung tungkol naman sa hanapbuhay)
Man-gabyon ya man-gaat (Pagbubungkal at pagkaka-ingin)
Ta waday en mulaan tan say en kataguan (Upang may pagtataniman dahil siya ang aming ikabubuhay)
Agew kas tangtangaden (Araw na tinitihaya)
Buwan kas buybuyaen (Buwan na pinapanood)
Enkayo kod et en itunton layad mis en manliweng (Bigyan ninyo ng daan ang aming pag-iibigan upang ito ay maging malinaw.)
No laydem et ay mangila (kung gusto mong makita)
Suma-a tad baey da ama (umuwi tayo sa bahay nila tatay)
Ngem san kanak ay ta mandan tas esay agew ya kagudwa (2x) (pero katula ng sinabi ko, maglalakad tayo ng isang araw at kalahati). (2x)

Kankanaey Song - Bumual ka ay Buwan

Para sa Pambansang Panitikan ng Pilipinas

Kabilang sa mga wika ng mga katutubo ng bayan ng Benguet sa Pilipinas ang Kankanaey. Ibaloi at Kalanguya ang iba pang katutubong wika sa nasabing bayan. Hindi madaling humanap ng mga pampanitikan na obra na gumagamit ang wikang Kankankanaey. Mga awiting bayan lamang na pahirapan pa kung hanapin ang mga titik nito ang wari ay mga sinulat sa wikang Kankanaey sa larangan ng Panitikan. Bihira na ang nakakaalam ng mga awit. Kung hindi gagawan ng dokumentsasyon ang mga awiting bayan, maaring makalimutan ang mga awit kasama ang mga mahahalagang kaalaman at mga aral na kanilang nilalaman.

Maraming salamat at paumanhin po sa sumulat at gumawa ng mga awit na aking ipababatid muli sa pamamagitan nitong "blog site". Sana po maintindihan niyo na ang hangarin ko ay dagdagan ang mga "media" kung saan nakikita ang mga magaganda niyong likha upang ang mga ito ay mananatiling naaabot ng mga tao.

The songs have been posted through youtube by some lovers of local music. In fact, I found the copies of the beautiful songs through YOUTUBE. I went to check some music studios in Baguio City because I wanted to buy legal copies of the songs but I found none from the stores.

For the readers' convenience, I am reposting the YOUTUBE video(s) below. Find time to check youtube for more information. Thank you to the original uploader.

1. Bumala ka ay Buwan (Lumabas ka, Buwan)

Bumala ka ay buwan (Lumabas ka, buwan)
Ta mailay pandanan (Upang ma-aninag ang daanan)
Ta ameyak kod ay ilan (Upang mapuntahan ko at makita)
Din gayyem kod Mankayan (Ang kasintahan ko sa Mankayan)
Tan enggay si balasang (Dahil nag-iisa siyang dilag)
Si eyak kapusuan (Na tinitibok ng puso ko)
Siyat pay et en il-ilan (Kailangan siyang bantayan)
Binigat si binuwan (araw-araw, buwan-buwan)
Il-ilak karibal ko (Kinikilatis ko ang mga karibal ko)
Kaman dan sigsiguro (Sila ay mayayabang)
Kamannak et kapat-o (Parang gusto ko silang hampasin)
Sin sakit di nemnem ko (Dahil sa sama ng loob ko)
Ipigpigsam ay dagem (Lakasan mo, hangin)
Ta itayaw mo nan nemnem (Upang matangay mo ang aking pag-iisip)
Tan nay ay kasemsemsem (Dahil heto’t nakakalungkot)
Nan iyat di gagayem (Mga ginagawa ng mga kaibigan)
Ipigpisam ay dawang (Lakasan mo, uma-agos na tubig)
Ta waday pan-anudan (Upang ako ay ma-anod)
Tan nay ay kaseseg-ang (dahil heto’t nakapagpakamamatay)
Nan iyat di babaknang (Itong ginagawa ng mga mayayaman)
Entako et mankusnong (Punta na lang tayo’t lumubog)
Sin ay gawa din pusod (Sa gitna ng talon)
Ta ammey et en dengen (upang ating marinig)
Salidomay di danom (Sintimiyento ng tubig )